Dziadersi atakują język, czyli o feminatywach

Przyznam zupełnie szczerze, że bardzo długo byłam sceptyczna wobec tworzenia żeńskich form nazw zawodowych. Zwyczajnie, podkreślanie płci profesjonalisty wydawało mi się niepotrzebne, do niczego i na dodatek jakoś tak brzydko brzmiące. Zdanie zmieniłam, kiedy uświadomiłam sobie bogactwo i piękno żeńskich form istniejących w staropolszczyźnie. 

Gdzie odszedł murzyn, który zrobił swoje?

Portret Fryderyka Schillera

Przy okazji ogólnonarodowego dyskursu o tym, czy słowo "murzyn" jest obraźliwe i czy powinno być używane przez ludzi tzw. kulturalnych, sięgnęłam po tragedię Fryderyka Schillera "Sprzysiężenie Fieska w Genui", skąd pochodzi słynna fraza "Murzyn zrobił swoje, murzyn może odejść". Z dzisiejszej perspektywy twórca hymnu Unii Europejskiej napisał utwór niepoprawny politycznie z wielu względów, wśród których rasizm nie jest grzechem największym.

Schiller cudownie przedstawił mechanizm wszelkich politycznych przewrotów, kiedy buta i głupota rządzących miesza się z osobistymi animozjami, chorymi ambicjami i brakiem skrupułów pretendentów i aspirujących do pełni władzy oraz dobroduszną naiwnością ludu gotowego poprzeć byle łajdaka, jeśli rokuje jako zwycięzca.

Urzekła mnie perswazyjna rozmowa hrabiego Lawania Jana Ludwika Fieska łaskawie przyjmującego dowództwo nad rebelią, do której z pobudek osobistych i bynajmniej szlachetnych skrycie podburzał genueńskich notabli i pospólstwo z pomocą owego przysłowiowego Murzyna. Otóż hrabia postawił był udających mu ludzi przed następującym dylematem:

W kwestii pochodzenia "kurdupla"

Blisko dekadę temu opinią publiczną wstrząsnął pewien menel (w pierwotnym znaczeniu tego słowa >>), który swych przeciwników politycznych nazwał "kurduplami". Sprawą znieważenia głowy państwa zajęła się prokuratura, a następnie sądy. Relacjonowaniem zaś sporu, zawodne jak zwykle, media. I oto na przełomie roku 2009/2010 czytelnicy papierowych i internetowych wiadomości dowiedzieli się, że biegły językoznawca, powołany przez wspomniane instytucje do oceny sprawy, orzekł, że wyraz "kurdupel", o pogardliwym współcześnie znaczeniu, ma szlachetne pochodzenie. Wprawił tym publikę w szok😲, bynajmniej w niedowierzanie.

Charles Lock Eastlake,
Napoleon na pokładzie statku, 1815

Wspomniany wyraz zapożyczony miał zostać z języka francuskiego, gdzie "coeur du peuple" znaczy "serce ludu" i było przydomkiem cesarza Napoleona Bonapartego uwielbianego przez swych poddanych. Cesarz mierzył 168 centymetrów. W jego czasach był to wzrost przeciętny. Pokazywał się jednak publicznie w otoczeniu gwardzistów. Zołnierze chroniący władcę charakteryzowali się doskonałymi warunkami fizycznymi. Każdy z nich miał co najmniej 180 centymetrów. W takim sąsiedztwie Napoleon wyglądał na niższego niż był rzeczywiście. Wśród osób niemających pojęcia o języku francuskim i niechętnych Bonapartemu uroczy przydomek "coeur de peuple" sprowadzony miał zostać do ordynarnego "kurdupla".

Przyznam szczerze, że urzekła mnie ta szlachetna etymologia wyrazu znieważającego niewysokich i pozwoliłam sobie rozpropagować ją trochę w Internecie. Nie byłam w tym działaniu samotna. O eleganckim pochodzeniu słowa rozpisywały się osoby znacznie bardziej ode mnie uznane i poważane.

Trochę lat minęło i kilka dni temu przedstawicielka wielce szacownej placówki naukowej napisała do mnie wiadomość z prośbą, abym się z tej etymologii wytłumaczyła, podając źródło. Zaznaczyła, że wielce zasłużony dla kultury polskiej prof. Aleksander Bruckner w swym pomnikowym dziele "Słownik etymologiczny języka polskiego", przeprowadził inny wywód.
Muszę się przyznać, że takie wiadomości niezwykle mnie dowartościowują, a zarazem sprawiają, że czuję się jakoś zobowiązana do działania. Stąd ten dzisiejszy wpis.

Językowe zuchwalstwo i nachalność albo o walorach umiarkowania

Josef  Lada, ilustracja do "Przygód dobrego wojaka Szwejka..."

Mimo iż "Przygody dobrego wojaka Szwejka podczas wojny światowej" Jarosława Haska okres największej czytelniczej popularności wydają się mieć dawno za sobą, pewien wyimek dzieła, dzięki niewątpliwemu talentowi i brawurowej językowej zręczności polskiego tłumacza Pawła Hulki-Laskowskiego,  zdobył wieczne miejsce w polszczyźnie. Mowa oczywiście o frazie "Nachalne są te k* i zuchwałe".  Mam wrażenie, że częstotliwość jej używania jest odwrotnie propocjonalna do liczby czytelników powieści.  Osoby nieśmiałe, odczuwające dyskomfort podczas wypowiadania słów powszechnie uważanych za wulgarne, sięgają po cytat, by uderzenie obelgą złagodzić i usprawiedliwić pozorną erudycją.
Wszystkich, których korci, a którym nie dane było przeczytać "Przygód...", przestrzegam przed intuicyjnym użyciem frazeologizmu. Jego znaczenie jest diametralnie różne się od tego, co się większości wydaje.

O średniowieczu, czyli wszystko co powiesz może być użyte przeciwko tobie

Niewymownie cieszę się, że człowiek, który używał ostatnio słowa "średniowiecze" w funkcji inwektywy, będzie mógł się wreszcie wyspać w jakimś zaciszu, a nie w blasku supernowoczesnych fleszy. Czasy, w których etycy zmuszeni są dywagować na temat korzyści z masowego wykorzystania embrionalnych komórek macierzystych do produkcji medykamentów i kremów przeciwzmarszczkowych,uważam bowiem za stokroć bardziej barbarzyńskie od czasów, w których dyskutowano o liczbie aniołów na łepku szpilki.

The idea of a Dark Age originated with Petrarch in the 1330s.^[3][6] Writing of those who had come before him, he said: "Amidst the errors there shone forth men of genius; no less keen were their eyes, although they were surrounded by darkness and dense gloom".^[15] Christian writers, including Petrarch himself,^[3] had long used traditional metaphors of "light versus darkness" to describe "good versus evil". Petrarch was the first to co-opt the metaphor and give it secular meaning by reversing its application. Classical Antiquity, so long considered the "dark" age for its lack of Christianity, was now seen by Petrarch as the age of "light" because of its cultural achievements, while Petrarch's time, allegedly lacking such cultural achievements, was seen as the age of darkness.^[3]

As an Italian, Petrarch saw the Roman Empire and the classical period as expressions of Italian greatness.^[3] He spent much of his time travelling through Europe rediscovering and republishing classic Latin and Greek texts. He wanted to restore the classical Latin language to its former purity. Humanists saw the preceding 900-year period as a time of stagnation. They saw history unfolding, not along the religious outline of Saint Augustine's Six Ages of the World, but in cultural (or secular) terms through the progressive developments of classical ideals, literature, and art.

Petrarch wrote that history had two periods: the classic period of the Greeks and Romans, followed by a time of darkness, in which he saw himself as still living. In around 1343, in the conclusion to his epic Africa, he wrote: "My fate is to live among varied and confusing storms. But for you perhaps, if as I hope and wish you will live long after me, there will follow a better age. This sleep of forgetfulness will not last for ever. When the darkness has been dispersed, our descendants can come again in the former pure radiance."^[16] In the 15th century, historians Leonardo Bruni and Flavio Biondo developed a three tier outline of history. They used Petrarch's two ages, plus a modern, "better age", which they believed the world had entered. The term "Middle Ages," in Latin media tempestas (1469) or medium aevum (1604), was later used to describe the period of supposed decline.^[17]

Moje siostry krowy

W ostatnich dniach w Warszawie padało prawie bez przerwy.
Zaangażowane społeczne panie postanowiły więc "nie składać parasolek" (gdyż te "mają moc") i po raz kolejny pokazać, że "nie są głupimi krowami". Odziane w wyszczuplającą czerń, w godzinach tzw. szczytu, domagały się w poniedziałek na ulicach miasta "pełni praw reprodukcyjnych".  Te "prawa reprodukcyjne" wstrząsnęły mną nie mniej niż te "głupie krowy". Wyrażenie mocno bowiem trąci zootechniką i, mówiąc szczerze, bardziej pasuje do bydła niż do ludzi.

W wydanym przez PWN "Słowniku języka polskiego", znalazłam pięć  znaczeń słowa "reprodukcja", w tym jedno potwierdzające intuicję dotyczącą odniesienia do hodowli zwierząt.
1. <<Kopia oryginału (obrazu, dokumentu itp.) wykonana w dowolnej skali metodą fotograficzną lub drukarską>>: Czarno-biała, kolorowa reprodukcja. Reprodukcja obrazu, szkicu. Album z reprodukcjami dzieł sztuki. Zbiór reprodukcji. Wykonać, sporządzać reprodukcję.
2. <<wykonywanie takiej kopii; odtwarzanie, odtworzenie, powtórzenie czegoś, reprodukowanie>>: Reprodukcja dokumentów.
3. <<rozmnażanie zwierząt i roślin dla celów użytkowych>>: Reprodukcja hodowlana. Reprodukcja stada. Reprodukcja zbóż.
4. ekon. <<nieustanne odtwarzanie wszystkich czynników biorących udział w procesie produkcji, w celu jej stałego kontynuowania>>
5. psych. <<odtwarzanie czegoś w pamięci jako składnik przypomnienia>>

Przymiotnik "reprodukcyjny" wyjaśniono następująco:
" przym. od reprodukcja (zwykle w zn. 2 i 3)
a) w zn. 2: Muzyczny mechanizm reprodukcyjny. Technika metoda reprodukcyjna dzieł sztuki.
b) w zn. 3: Hodowla reprodukcyjna. Gospodarstwo reprodukcyjne."
   
Zajrzałam także na internetową stronę PWN, a tu niespodzianka. Obok wspomnianych wyżej pięciu znaczeń, autorzy za stosowne uznali dodać odrębne hasło "reprodukcja ludności". 

Zaprawdę redaktorzy witryny wykazali się godną pochwały rewolucyjną czujnością. Odpowiednie organizacje hodowców powinny docenić tę gorliwość i przypiąć stosowne ordery do piersi.

Wywołana do tablicy

Rozumiecie, że poczułam się wywołana.

Irytuje mnie, kiedy ćwierćinteligenci biorą się za pouczanie narodu w kwestiach, o których nie mają nawet bladego pojęcia.

Nauczycielka na rysunku to chyba uczyła się gramatyki języka polskiego w redakcji "Wyborczej"? : DDD

Nie mówi się "wziąść". - to nie jest zdanie tylko równoważnik zdania.

Żeby wypowiedzenie było zdaniem, powinno zawierać osobową formę czasownika.

"Mówi się" jest formą nieosobową i nie tworzy zdania.  "Wziąść" ma końcówkę bezokolicznika, czyli też nie może budować zdania.
Dzieciak na rysunku nie sformułował zdania, tylko równoważnik zdania!
Za co ta piątka?

Autora dowcipu potraktuję cytatem ze Słowackiego, który jakby na złość językoznawcom, używał słowa "wziąść":
"Wziąść ją. Wyprowadzić." : DDD

W niebie, pierwszym, drugim, a nawet siódmym

- .... patrzą teraz na nas z góry i cieszą się, że nie dożyli takich czasów.
- Z góry? Bluźniercy... samobójca i sodomita,  z góry... ?
- Racja! W  niebie nudy, zemdliłoby ich pewnie.

Poruszyła mnie ta zasłyszana rozmowa, a zwłaszcza jej ostatnie zdanie. Ani ono oryginalne, ani mądre, a pojawia się wyjątkowo często w lekkich dyskusjach na tematy eschatologiczne. Pomyślałam sobie, że autorstwo "niebiańskich nudów" należy z pewnością do jakiejś wpływowej i mocno zaburzonej osobistości żyjącej przed wiekami, która z racji swych buntowniczych przekonań stała się ikoną ;) wszelkich dowcipkujących sceptyków.

Świat pełen jest jednak niespodzianek.

D. Badglej za Gustavem Dore, Raj

Jak sprawić, by święty zgrzeszył... pośmiertnie

Stanisław Samostrzelnik, Św. Stanisław adorowany
przez Zygmunta Starego i biskupa Piotra Tomickiego, 1535

11 kwietnia 1079 roku w Krakowie, z rozkazu króla Bolesława Śmiałego, zginął biskup krakowski Stanisława ze Szczepanowa. Przez kilkaset lat zasługi męczennika nie podlegały dyskusji. Wierni zanosili doń błagania o wstawiennictwo u Boga i powierzali ojczyznę opiece świętego w chwilach dla kraju dramatycznych. Z potrzeby serca, na zlecenie dostojników kościelnych i kolejnych władców Polski artyści przedstawiali biskupa jako głównego patrona Polski, a poeci opiewali w pieśniach.

Co leżało u źródeł tej szczególnej czci? Może cuda, którymi święty zasłynął, może wyjątkowa skuteczność we wstawiennictwach (taki Władysław Jagiełło opiece św. Stanisława przypisywał zwycięstwo pod Grunwaldem), może narodowa duma z postawy tego wyjątkowego człowieka, może przekazywana z pokolenia na pokolenie legenda o duchownym, który życie stracił przeciwstawiając się wynaturzonym działaniom okrutnego władcy i nieudolnego wodza, a może wszystkie te przyczyny na raz.

Informacje o biskupie Stanisławie ze Szczepanowa, jego zatargu z królem Bolesławem Śmiałym i męczeńskiej śmierci czerpano z pisanych po łacinie kronik Galla Anonima i Wincentego Kadłubka. Przez kilkaset lat, kiedy łacina była językiem powszechnie używanym przez ludzi wykształconych, relacje te nie budziły większych kontrowersji, choć nie brakowało zapewne osób, które nie do końca dawały im wiarę :) i podejrzewały, zwłaszcza Kadłubka o pewną nadmierną skłonność do upoetyczniania tematu. Wszystko zmieniło się, kiedy oświeceniowi reformatorzy ograniczyli nauczanie łaciny w szkołach.

Wszystkie tortury serca

Z okazji walentynek rysunek poglądowy pokazujący wszystkie cierpienia, na jakie narażone jest kochające serce.

Mistrz Casper, Wenus i kochanek, ok. 1485.

Figa - zakazany owoc

Na większości obrazów przedstawiających upadek pierwszych ludzi biblijna Ewa sięga po dorodne jabłko. W Starym Testamencie nie ma informacji na temat gatunku drzewa, z którego ludzie nie powinni byli zrywać owoców. Przekonanie, że chodziło o jabłko ma być wynikiem filologicznego nieporozumienia. Po łacinie i "jabłoń" i "zły" to "malus", zaś "drzewo poznania dobra i zła" - "lignumque scientiæ boni et mali".

Niektórzy artyści wkładali w dłoń pierwszej kobiety owoce cytrusowe (np. Jan van Eyck na jednym ze skrzydeł Ołtarza Gandawskiego), albo częściej figę. Figa wydaje się owocem z silniejszym uzasadnieniem niż jabłko. Wiadomo, że drzewa figowe rosły w rajskim ogrodzie. Po skosztowaniu owocu, pierwsi ludzie wstydliwie starali się okryć splecionymi figowymi gałązkami. 

Figa bywa także symbolem szyderstwa, kłamstwa, oszustwa utrwalonym we frazeologii wielu języków. "Dostać figę" znaczy nie otrzymać nic, "pokazać komuś figę" to inaczej zakpić sobie z kogoś, "mieć figę" to nie mieć nic. Skąd taka frazeologia, skąd znany każdemu gest i dlaczego dotyczy figi?

Motyw z tym owocem szczególnie podobał się w XV i XVI wieku, choć pojawiał się także wcześniej i później.

Guido de Baysio (1296 AD), Rosarium C. 27, qu. 1, ch. 23

Masolino, Adam i Ewa, 1425

 

Wezwać na dywanik, na jaki dywanik

Wezwanych na dywanik w najlepszym razie spotyka  reprymenda, w najgorszym surowa kara. Na dywanik wzywanych jest wielu Europejczyków i Amerykanów, nie tylko Polacy. Skąd ta powszechność? Zastanawialiście się kiedyś, skąd wziął się ten frazeologizm?

Autorzy "Oxford Dictionary of Idioms" każą widzieć źródła tego związku wyrazowego w codziennym doświadczeniu drugiej połowy XIX wieku.  Oto pan, właściciel, przemysłowiec ma wspaniały pokój, gabinet, a na podłodze tego pomieszczenia z powodów estetycznych, dla wygody, a nade wszystko ze względów  prestiżowych rozciągnięty jest mięciutki i kolorowy dywan. Zirytowany postępowaniem swoich głupich i/albo nieodpowiedzialnych podwładnych, wzywa ich do swego gabinetu celem wysłuchania, pouczenia i ukarania. Wezwani we własnych mieszkaniach, pokojach i miejscach pracy dywanów oczywiście nie mają.
Czyżby możliwość postania przez chwilę (choćby przykrą) na dywanie była dla nich przeżyciem tak wyjątkowym, że prośbę o stawienie się u przełożonego nazwali wezwaniem na dywanik, zdrabniając przy tym czule nieosiągalny przedmiot pożądania?
A może to konieczność podzielenia się miejscem na wspomnianym dywanie wywołała u ważniaka sentymentalne uczucia wobec tkaniny i obawy, czy aby nie zostanie zabrudzona, i ta przyćmiwszy wszystko inne, kazała mu wezwać delikwenta "na dywanik" zamiast po prostu na rozmowę?

Neal Whitman, w artykule poświęconym używaniu frazeologizmu w języku angielskim, uważa, że powyższy trop prowadzi do fałszywych wniosków i zwraca uwagę, że już w tekstach tworzonych na przełomie XVIII i XIX wieku znaleźć można stały związek wyrazowy "być na dywaniku" (being on the carpet) w odniesieniu do pytań, problemów, zagadnień, spraw (głównie politycznych), czyli rozmów przy stole. Stąd wyciąga wniosek, że frazeologiczny dywanik nie jest ozdobą podłogi, a raczej właśnie stołu. Po polsku nazwalibyśmy więc go raczej  makatą, rodzajem grubej serwety. Postawienie czegoś, bycie na dywaniku oznaczałoby uczynienie zeń przedmiotu rozważań. Jako argument za takim pochodzeniem "wzywania na dywanik" przywołuje francuskie "sur le tapis" i sposób jego używania w tekstach francuskich.

Gerard ter Borch,  Kobieta i Cavalier, 1658
Nuty na dywaniku :)

Gotowa byłabym się zgodzić z wyjaśnieniem etymologii frazeologizmu na modłę francuską, gdyby nie pewne dzieło Andrzeja Maksymiliana Fredry, o którym wspominałam na tym blogu niedawno. Otóż wspomniany literat już w II połowie XVII wieku wydał pewną pozycję zatytułowaną "Peristromata regum symbolis expressa",  którą zilustrował pięknymi rycinami, Spójrzcie tylko.

Taka jest prawda

Jean-Léon Gérôme,
Prawda wychodzi ze studni i zawstydza ludzkość, 1896

Dzięki obrazowi Jeana-Leona Gerome'a jesteśmy świadkami momentu, w którym głęboko dotąd ukryta prawda właśnie wychodzi na jaw.

Metaforą i wierszem, wierszem mów o ...

Simone Brentana, Pijany Noe

Jak czytamy w dziewiątym rozdziale Księgi Rodzaju, pewnego dnia Noe wypiwszy zbyt wiele wina usnął oszołomiony trunkiem w swym namiocie. Do namiotu zajrzał Cham, trzeci najmłodszy syn Noego. Zobaczył "nagość swojego ojca", po czym pobiegł do braci, by opowiedzieć im o tym, co widział. Sem i Jafet weszli do namiotu tyłem i okryli Noego płaszczem. Gdy ten się obudził przeklął syna Chama, Kanaana: "Niech będzie przeklęty Kanaan! Niech będzie najniższym sługą swych braci!". Dlaczego potomek Chama, a nie Cham został przeklęty...?

W ostatnich dniach dużą popularnością cieszy się film z obrad Sejmu, podczas którego marszałek Ewa Kopacz upomina mówcę cytującego książkę wskazywaną przez entuzjastów seks-edukacji jako pomoc w nauczaniu dzieci.

Gdzie Rzym, gdzie Krym, czyli o najsłynniejszych karczmach na Ukrainie

Przy okazji zgłębiania mitów, legend i baśni dotyczących Krymu, trafiłam na pewną językową ciekawostkę dotyczącą bardzo popularnego przysłowia "Gdzie Rzym, gdzie Krym." Okazuje się, że jeszcze sto lat temu było ono o jeden człon dłuższe i brzmiało "Gdzie Rzym, gdzie Krym, gdzie karczmy babińskie". Zaintrygowały mnie te karczmy. W pierwszej chwili sądziłam, że to to jakaś językowa pozostałość po "Rzeczpospolitej babińskiej", okazało się jednak, że trop jest fałszywy. Przysłowie w pełnej wersji pojawiło się bowiem w ukraińskiej scenerii na kartach "Mohorta" Wincentego Pola:

"...Bo tam na wschodzie od wioski Bachłaje
Już ów tatarski „Czarny-Szlak” nastaje
I wieją wschodnie wiatry ukraińskie,
I w trawnych stepach buja sobie oko,
I pierś oddycha wolno i szeroko:
Hej! gdzie Rzym? gdzie Krym? gdzie Karczmy Babińskie?.."

Zgoła rewolucyjne odkrycie przyniosła mi lektura "Tygodnika Krajoznawczego i Ilustrowanego. Ziemia" wydanego 1 października 1910 roku. 

Winieta Tygodnika Ziemia, 1910

Otóż jeśli sądzicie, że przysłowiowy Rzym to duchowa stolica chrześcijaństwa, jesteście w błędzie.

Cytat infantylny

"Macierzyństwo i tacierzyństwo to jest naprawdę fajna rzecz." - taki fajniusi slogan wygłosił uśmiechnięty polityk.

Istniejące słowo "ojcostwo" nie przeszło uchichanemu przez usta. "Ojcostwo" brzmi poważnie, dumnie i budzi szacunek (w końcu jest z tej samej rodziny wyrazów co ojcowizna i ojczyzna).

Wydumane "tacierzyństwo" zaś jest takie milusie, niezdarne,  gili gili cieplutkie, gili gili fajtusiowate, gili gili głupiutko infantylne.
Jest dokładnie takie, jak wyborca wymarzony w najsłodszych snach przez zdziecinniałego polityka.

I kto to mówi, czyli o "Baśniach" braci Grimm

Z wrażenia wgniotło mnie w fotel. Odłożyłam książkę, przetarłam okulary, wypiłam łyk kawy i jeszcze raz przeczytałam wypowiedź baśniowej postaci:

"Kto chce jeść chleb, musi nań zarobić."

Jak sądzisz, kto wygłosił tę sentencję?

1. kochająca matka lub kochający ojciec, chcąc wykształcić w swoim dziecku odpowiednią społeczną postawę życiową,
2. nauczyciel motywujący ucznia do większego wysiłku,
3. dobra wróżka wskazująca postaci drogę do szczęścia,
4. czarny charakter gnębiący postać,
5. przyjaciel towarzyszący postaci w jej zmaganiach ze złem,
6. ptak niosący z nieba chleb dla głodnej postaci,
7. król testujący kandydatów na zięcia i przyszłego władcę.

Masz jeden akapit, by się zastanowić i wybrać właściwą odpowiedź.

"Baśnie", bracia Grimm

Damą być...

Thomas Lowrence, Portret Lady Seliny Meade, 1818/1819

Czy wiecie, po czym poznać prawdziwą damę?

Fiu fiu* na głowie, czyli o fryzurach w czasach Marii Antoniny

Pamiętacie jak 2 dni temu światowe media doniosły, że do leżącej w połogu księżny Cambridge przyjechała osobista stylistka i fryzjerka? Pomyślałam wówczas, że być może narodzinom "royal baby" towarzyszyć będzie fryzjerski przełom na miarę tego sprzed blisko 240 lat? Po co inaczej dziennikarze mieliby poświęcać materiał  wizycie jakiejś fryzjerki i stylistki.

6 października 1773 roku Luise Marie Adelaide de Burbon, księżna de Chartres, powiła urocze dziecię, któremu nadano imię Luis - Philippe. Księżna, gdy tylko poczuła się na siłach, postanowiła pokazać się światu. Wezwano jej osobistą stylistkę i fryzjera. Monsieur Leonard pracował kilka godzin i stworzył na głowie młodej matki prawdziwe dzieło sztuki, rzeźbę strzelistą i wysoką na kilkadziesiąt centymetrów, pełną misternych splotów i, co było sensacyjną nowością,  pełną ozdób odpowiednich do uczczenia wydarzenia. Mademoiselle Rose Bertin pomogła ubrać się księżnej w nie mniej doskonałą i nowatorską kreację. Księżna de Chartres wzbudziła zachwyt w Wersalu. Wrażliwa na modowe nowinki Maria- Antonina zapragnęła być czesana dokładnie w tym samym stylu, co przyjaciółka. Od tej pory, przez najbliższe 10 lat we Francji miały królować fryzury, dla których ograniczeniem były  tylko wysokie stropy pałacowych komnat.

Do historii przeszła jedna z takich wyjątkowych koafiur królowej.

 Ryciny, fryzura la belle poule

Wielkanocy w Belgii już nie będzie

Gdy pierwszy raz przeczytałam poniższą informację, pomyślałam, że to przedwczesny primaaprilisowy żart. Sprawdziłam w kilku niezależnych źródłach i wszystkie potwierdziły wiadomość.

W belgijskich szkołach (we francuskojęzycznej  części kraju) zakazano używania nazw: "Wielkanoc", "Boże Narodzenie"", "Wszystkich Świętych", a nawet słowa "karnawał". W oficjalnych szkolnych kalendarzach znajdą się teraz "wakacje wiosenne", "wakacje zimowe" i "ferie dla rozrywki". Tradycyjne nazwy świąt kojarzą się z chrześcijaństwem i zdaniem belgijskich decydentów, ranią uczucia wyznawców innych religii.

Wzruszam się zawsze, kiedy czytam o urzędniczej wrażliwości na wyższe uczucia obywateli. Trzeba umysłu lotnego jak kamień i bolszewickiego wdzięku, żeby administracyjnie pozbawiać ludzi odniesień do tradycji i religii, i zacierać ślady po nich w języku.

Belgijskim dzieciakom współczuję. Wykreślono im najwspanialsze święta z kalendarza i ukradziono wieki kultury.

Polska pocztówka z początku ubiegłego wieku, kiedyś pewnie uchodziła za wyzwoloną, teraz można by ją uznać za wyjątkowo poprawną, gdyby nie to "Alleluja", co znaczy "Chwalmy Pana".